iNet.mn дагах

Түүхэн зургийн их мастер Б.Пүрэвсүх багшаа дурсахуй

Уран зургийн “Монгол арт” галерейд тун удахгүй Урчуудын Эвлэлийн хорооны 80 жилийг тохиолдуулж гаргаж байгаа “Репиний академийн шадар гурав: Ё.Өлзийхутаг, Б.Пүрэвсүх, С.Элбэгдорж” үзэсгэлэн нээгдэх гэж байна. “Шадар гурав”-ын нэг болох Төрийн шагналт зураач Б.Пүрэвсүхийн талаар түүний шавь, зураач Г.Лхагвасүрэнгийн бичснийг “Зууны мэдээ” сонин “Миний багш” буландаа онцлон хүргэж байна.

XX зууны Монголын дүрслэх урлаг нь дэлхийн урлагийн жишигт тэмүүлсэн түүхэн он жилүүдийн эхлэл, үргэлжлэл, амжилтууд, сургалтын суурь, залгамж холбоо бүрдэлийн түүхийг бүтээсэн алдарт зураачдын эрин үе байсан юм. Тэдгээрээс онцлон дурдах ёстой түүхэн сэдэвт уран зургийн гол төлөөлөл болсон цөөхөн зураачийн нэг нь Монгол Улсын Төрийн шагналт зураач, судлаач, багш Б.Пүрэвсүх юм.
Тэрбээр бүтээл бүртээ өнгө зохиомжийн хөг нийлсэн сүрлэг дайчин, давшингуй хөдөлгөөнт шийдлээр түүхэн үйл явдлын эгзэгтэй хором агшинг оновчтой сонгож, цаг хугацаа орон зайн зохиролт нөхцөлд түүхэн бодит хүмүүсийн эх оронч, тэмцэлд уриалан дуудагч дүрийг харуулж чаддаг. Энэ нь түүний уран зурагт мэргэшсэн мастер уран чадвар, түүхийн үнэ цэнийг эрхшээсэн чанд сэтгэлийн илрэл болдог юм.
Түүний бүтээлүүдийн зөвхөн нэрийг нь ажиглахад хоорондоо холбоо дэс үүсгэсэн мэт “Тэмцэгчид”, "Шинэ цагийн босгон дээр", "Тэмцлийн замд”, "Талын баатрууд” гэх мэтээр цаг хугацаа орон зайн хосолмол өнгө аяс нь үргэлжлэн байхын зэрэгцээ аливаа түүхэн үсрэлт дэвшлийн эгзэгт мөч бүрт хүний сэтгэл зүйн мөчлөг хэрхэн автаж, шийдэл гаргаж хөдөлгөөнд орж буй хийгээд өрнөл буюу учиг тайлагдах учир шалтгаан үүсэх хэсгийн аль мөчлөгт зохиомжийн сонголтыг ямар харааны түвшингээс хэдий багцааны орон зайд дүрслэлийг сонгож гол дүрүүдийн байршлыг аль чиглэлд хөдөлгөөнийг өрнүүлэн авах нь түүний гол өгүүлэмж санаа болдог мөнхөд эрхэмлэх хүн чанар, монгол эх орончдын туйлбар төгс зан чанарыг өгүүлэхийн зэрэгцээ зохиомжлох арга хэллэгийн их мастер болохыг нь харуулдаг.
Ихэнх бүтээлд нь Сүхбаатар, Магсаржав, Амарсанаа, Саж лам гэсэн түүхэн бодит дүрүүд гол дүрийн орон зайг эзэлдэг. Энэ нь тэдгээр бодит дүрийн сэтгэл зүйг онцлон судалж, мэдэрч оновчтой илэрхийлдэг болохыг харуулж буй хэрэг. Түүхэн зургийн гол шалгуур зарчим, үнэ цэнийн асуудалд хариу өгөөд байгаа хэрэг. "Саж ламыг баривчилсан нь" уран зурагт сэтгэл зүйн драматизм хэрхэн өрнөж буйг гэрэл сүүдрийн тоглолтоор оновчтой шийдсэнийг харж болно.
"Саж лам баригдав” 1983 он, 165x130 см, зотон тос,
“Тэмцэгчид”, "Талын баатрууд”, ”Шинэ цагийн босгон дээр”, "Тэмцлийн замд” гэсэн ерөнхий нийтлэг сэтгэмжийн дүрүүдээс бүтсэн бүтээлүүдийн гол дүрд шийдэмгий, их оргил тэмүүлэлд автаж ассан залуухан эр манлайд нь дүрслэгдэж буй давтамж мэдрэгдэнэ. Энэ дүр бол түүний өөрийнх нь дүр гэж ойлгогдохоор байдаг. Учир нь түүх судлаач, түүхэн зураач байхын шалтаг нь түүний өөрийн сэтгэлийн гүнд оршиж буцалж байсан төрмөл эх оронч үзэл түүхэн үйл явдлаар дамжин уран бүтээлд нь бууж буй гэж үзүүштэй. Нөгөө талаар түүний бүтээлийг хөндлөнгөөс харахад бүтэх үйл явц нь амархан, богино хугацаанд тодрон босдог мэт сэтгэгдэл төрүүлдэг нь бүтээлчид өөрт нь тухайн  түүхэн цаг хугацаа, орон зай, үйл явдлын цөмд бүрэн орж хувилах эрдэм авьяас хосолмол байсны шинж гэлтэй.
"Талын баатрууд” 1981 он, 142x160, зотон тос
 
"Шинэ цагийн босгон дээр” 1978 он, 90x135, зотон тос
 
"Тэмцлийн замд” 1987 он, 160x200, зотон тос
Б.Пүрэвсүх багш эскизийг маш хөнгөн их ерөнхий тоймлодог аргатай байсныг бид мэднэ. Энэ нь түүний судалгааны их мэдлэгтэй нь онцгой холбоотойг орхиж болохгүй. Үндсэн хэллэг нь хөдөлгөөн байдаг. Түүгээрээ түүний бүтээлүүд хүнд хүрдэг тэр хөдөлгөөнийг зурдаггүй харин бичдэгт түүний гол чадвар оршдог. Тэрбээр бийрнийхээ алсын төгсгөл хэсгээс хөнгөн барьж чөлөөтэй бичлэгүүдийг гайхалтай өнгө хослолоор амилуулдаг чадвар нь хөгжим тоглож буй мэт сэтгэгдэл төрүүлдэг. Бас нэг сонирхолтой арга нь хуучин зураг дарж хийх явдал байсан.
Тэрбээр И.Е.Репинийн академи төгсөгчдийн хуулбар бүтээлийн үзэсгэлэнд Рейнбрандт Харменс ван Рейнийн "Залуугийн хөрөг”, Пьер Огюст Ренуарын "Эмэгтэйн хөрөг” гэсэн хоёр бүтээлийг толилуулж байсныг санаж байна. Техник ажиллагааны хувьд эрс тэрс ялгаатай энэ хоёр бүтээлийн нэг нь олон үеэр давхарлан фактур үүсгэн бичсэн, нөгөө нь маш тунгалаг нимгэн усан будгийн мэт бичсэн бүтээл байдаг. Ингэж тэр өөрийгөө хөгжүүлж сорих, олох тал дээр ухамсартай зорилготой шийдлүүдийг гаргаж чаддаг байсныг харуулж байна. Рейнбрандтын агуу их амьдралын үнэнийг өгүүлсэн дүрийн сэтгэл зүйн илрэл, өнгийн тослог нүнжиг шингэсэн бүтээлүүд түүний дотоод хүнийг сэрээх, ур чадвараа өсгөх хүчин зүйл болсон бололтой. Вечеллио Тициан, Рейнбрандт Харменс ван Рейн, өөрийн багш, ардын зураач В.М.Орешников нарын агуу их мастерын бичлэгийн их ур чадвар, төрөл, өнгийн баялаг цогцлоо, гэрэл сүүдрийн хэллэг өвийг суралцаж эзэмшиж тээж ирсэн хүн юм. Тэр гоёчлолыг ойшоодоггүй үнэнийг бахдан дуулагч. Багш маань "Амьдралыг хайрлаж байх хэрэгтэй” гэж хэлдэг байж билээ. Тэрбээр Эжен Делакруа, өөрийн багш О.Цэвэгжав, Д.Амгалан нараас морь дүрслэл тэр дундаа хөдөлгөөнт морь дүрслэлийг өвлөн авч хөгжүүлсэн юм. Түүний морьд жинхэнэ монгол зүс галбирыг шингээсэн бодит дүрслэлийг олсон байдаг. "Уралдаан” бүтээлдээ хурд хөдөлгөөний хүний нүд үл гүйцэм агшныг зөвхөн өнгө бичилтийн шийдлээр гаргаж зохиомжилсон нь ур чадварынх нь чансааг харуулдаг. 
"Уралдаан” 1978 он, 80x120, зотон тос
Түүний хүндэлдэг зураачид дээрхээс гадна Делакруа Эжен, Ян Матейко, В.И.Суриков, Г.М.Коржев нар юм. Ийнхүү олон хүнээс суралцсан хэдий ч түүний бичилтийн техник хэн нэгний буй болгосон горим маниарт баригдаагүй өөрийн чөлөөт байдлаа хадгалсан баялаг арга ажиллагаагаараа бусдаас ялгардаг. Гол дүрүүдийг хөрөглөн ямар ч бага хэмжээтэй байсан ерөнхий шийдлийн орон зайг эвдэхгүйгээр усан будгийн бийр ашиглан шаглан бичих чадвар нь түүний онцгой чадвар юм.
Их Рейнбрандтын гэрэл сүүдрээр бүтээх арга нь хожим киноны хэл болсон төдийгүй өгүүлэн буй эрхэм зураачийн Монголын түүхэн кинонд ажиллах суурь болж өгсөн бололтой. Монголын түүхэн киноны гол тулгуур хос багана болсон "Мандухай сэцэн хатан”, "Мөнх тэнгэрийн хүчин дор” түүхэн туульсын хэмжээний кино нь Б.Пүрэвсүхгүйгээр бүтэх боломжгүй байсан гэж хэлж болно. Түүний түүхэн арвин судалгаа, түүнийг боловсруулах зураачийн өндөр ур чадвар нь хэн хүнд тэгш заяадаггүй билээ.
Тиймээс тус кинонууд нь хөгжим дуу, хүүрнэл хосолсон амьд хөдөлгөөнт түүхэн уран зургийн бүтээл болсон юм.

"Мандухай цэцэн хатан” түүхэн уран сайхны киноны эскиз, 1987 он
Түүний уран бүтээлийн бүтэц туурвилын онцлог гээд нарийн судалгааг жинхэнэ урлаг судлалын онол арга зүйн үүднээс таньж тайлж, нэвтрэх ажил үйлийг эрчимтэй явуулах нь онцгой чухал болж байна. Түүхэн уран зургийн ач холбогдол өнөөгийн нийгэмд чухал хэвээр байгааг нийтээр хүлээн зөвшөөрөх биз ээ.
"Мөнх тэнгэрийн хүчин дор” түүхэн киноны эскиз. 1989 он
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонинскачать dle 12.0

Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Япон Улсын Ерөнхий сайд агсан Шинзо Абэтай салах ёс гүйцэтгэх төрийн ёслолд оролцлоо

27/09/2022, 18:12

Ирэх долоо хоногоос уулархаг нутгаар цас орно

27/09/2022, 18:11

"20 сая, түүнээс дээш цалинтай иргэн 20 хувийн татвар төлнө"

27/09/2022, 18:10

Хүлцэнгүй иргэдээс хүлцэл өчигч

27/09/2022, 18:09

Ерөнхий Сайд Л.Оюун-Эрдэнэ захирамж гарган, Д.Сарангэрэлийг огцрууллаа

27/09/2022, 18:06

Украины эзлэгдсэн нутгийн иргэд ОХУ-д нэгдэх асуудлаар саналаа өгч эхэлл

25/09/2022, 20:31

АЛТАНБУЛАГ БООМТООР 3000 ГАРУЙ ОХУ-ЫН ИРГЭН НЭВТЭРЧЭЭ

25/09/2022, 20:30

НИЙСЛЭЛЧҮҮДИЙН ХҮСЭН ХҮЛЭЭСЭН “АВТОМАШИНГҮЙ ӨДӨР” ӨРГӨН ДЭЛГЭР БОЛЛОО

25/09/2022, 20:28

АКИ БАШЁД ТАМАВАШИ Б.МӨНХ-ОРГИЛ 2 ДАХЬ УДАА ТҮРҮҮЛЛЭЭ

25/09/2022, 20:26

СОЁЛ УРЛАГМастер гэрэл зурагчин Н.Бат-Эрдэнийн “Sрlendeur de Mongolie” цахим гэрэл зургийн үзэсгэлэн ЮНЕСКО-ын төв байр, Бельгийн нийслэл Брюссель

25/09/2022, 13:54

НҮБ-д хэлсэн Ерөнхийлөгчийн үг доторх дэлхий дахинд энхийг уриалсан ишлэлүүд

25/09/2022, 13:51

Монгол, Солонгосын сэтгүүлчид Тужийн нарсны байгалийн цогцолбор газарт мод тарив

25/09/2022, 13:50

Улсын гуравдугаар төв эмнэлэг зүрхний хавхлаг нөхөн сэргээх мэс засал

25/09/2022, 13:47

Төрийн соёрхолт Д.Сосорбарамд Японы Эзэн хааны одон гардууллаа

20/09/2022, 18:00

Есдүгээр сарын 25-ны ням гарагийг АВТОМАШИНГҮЙ ӨДӨР болгоно

20/09/2022, 16:11

Хатан хаан II Элизабетийг сүүлчийн замд нь үдлээ

20/09/2022, 15:59

Хувьсаж буй боловсрол дээд хэмжээний чуулга уулзалт эхэллээ

20/09/2022, 15:55

“Mining week” арга хэмжээ эхэллээ

20/09/2022, 15:49

Хөрөнгийн зах зээлийн үнэлгээ анх удаа 5.98 их наяд төгрөгт хүрлээ

20/09/2022, 15:44

Химийн бордоо ашиглаагүй, органик бүтээгдэхүүнээ борлуулж байна

20/09/2022, 15:43

Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Хааны гэр бүл болон Британийн ард түмэнд эмгэнэл илэрхийллээ

20/09/2022, 15:41

“Mongolian Mining-2022” үзэсгэлэнд олон улсын 100 гаруй байгууллага оролцоно

14/09/2022, 22:32

Төрийн зарим ажил үйлчилгээг хувийн хэвшил, мэргэжлийн ТББ-аар гүйцэтгүүлнэ

14/09/2022, 21:29

Мэргэжлийн хяналт Засгийн газрын харьяа байгууллагуудад хөндлөнгийн хяналт тавих агентлаг болно

14/09/2022, 20:59

Монгол, Вьетнамын Засгийн газрын комиссын 18 дугаар хуралдаан болж байна

14/09/2022, 20:58

“FAM TOUR-2022” үйл ажиллагааны зочид Монголд ирлээ

14/09/2022, 20:57

ОРХОН: Газар өмчлөлтэй холбоотой 26 мянга гаруй өргөдөл байна

14/09/2022, 20:56

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Самарканд хотноо хүрэлцэн ирлээ

14/09/2022, 20:54

Ли Жаньшугийн Монгол Улсад хийсэн албан ёсны айлчлал өндөрлөлөө

12/09/2022, 18:08

"Орос, Монголын хамтарсан III сургууль 100 хувь Монголын өмч"

12/09/2022, 18:06

Г.Батхүү агсаны амь насаа алдсан Төрийн ордны газар

22/05/2019, 14:51

????? ????????? SpaceX ????????? ????? ??????? ?????

19/09/2018, 11:38

26/09/2018, 10:41

9/10/2018, 12:01

АНУ-ын шийдвэртэй холбоотойгоор алтны ханш буурч, нефтийн ханш өслөө

14/08/2019, 15:22

?.???????? ?????? ?????? ??????? ??????????? ???-?? ?????? ?????? ???????

21/09/2018, 13:45

Хэвлэл мэдээллийн салбарын гэрэл зурагчид үзэсгэлэнгээ нээв

25/03/2019, 09:25

"Монголыг чиглэсэн 100 мянган жуулчин агаарын тээврээс болж аяллаа цуцалдаг"

22/04/2019, 15:55

Гайхамшигт Антрактид Девен Строссын нүдээр

21/02/2019, 10:18

???? ?????????? ?????

3/01/2019, 19:25

Бэлтгэл хошууч генерал Б.Баярмагнай: Медальон дурсгах нь цэргийн салбарт ихээхэн хөгжсөн соёл

15/03/2019, 12:37

Гамшиг осол тохиолдсон үед Ард иргэдийн ирэх “Түр Цугаларах Талбай”-д

25/04/2019, 16:13

Эзэмшлийн газар дээрээ автомашин худалдаалж буй 15 ИААНБ-ын газар эзэмших эрхийг цуцаллаа

30/08/2019, 12:46

ЦАГИЙН САЛХИ СЭВЭЛЗҮҮЛСЭН "ЦАГИЙН ЗӨРҮҮ" ФОРУМ

17/04/2019, 12:19

Миний харсан Энэтхэгчүүд

13/03/2019, 09:42

“Хүний эрх, эрх чөлөө" шог зургийн үзэсгэлэнгийн нээлт боллоо

17/12/2019, 14:42

Монгол, Их Британи улсын далбаатай галт тэрэг аялалд гарав

19/02/2019, 15:55

Уран уургач, бугуйлчдын тэмцээнээс....

27/02/2019, 17:25

Жүжигчин М.Макконахи Техассын их сургуулийн профессор болжээ

30/08/2019, 13:22

Хоккайдо: Монголын өсвөрийн гэрэл зурагчид тэргүүллээ

8/08/2019, 16:13

АНУ-ын шийдвэртэй холбоотойгоор алтны ханш буурч, нефтийн ханш өслөө

14/08/2019, 15:22

Уран уургач, бугуйлчдын тэмцээнээс....

27/02/2019, 17:25

????? ????????? SpaceX ????????? ????? ??????? ?????

19/09/2018, 11:38

9/10/2018, 12:01

Миний харсан Энэтхэгчүүд

13/03/2019, 09:42

Үндэсний сэтгүүл зүй үүсэж хөгжсөний 106 жилийн ойн баярын өдөр

6/03/2019, 17:04

Жүжигчин М.Макконахи Техассын их сургуулийн профессор болжээ

30/08/2019, 13:22

Г.Батхүү агсаны амь насаа алдсан Төрийн ордны газар

22/05/2019, 14:51

Хэвлэл мэдээллийн салбарын гэрэл зурагчид үзэсгэлэнгээ нээв

25/03/2019, 09:25

“Хүний эрх, эрх чөлөө" шог зургийн үзэсгэлэнгийн нээлт боллоо

17/12/2019, 14:42

26/09/2018, 10:41

"Монголыг чиглэсэн 100 мянган жуулчин агаарын тээврээс болж аяллаа цуцалдаг"

22/04/2019, 15:55

???? ?????????? ?????

3/01/2019, 19:25

Уяачдад Монгол Улсын цол хүртээв

3/02/2019, 14:32

Гайхамшигт Антрактид Девен Строссын нүдээр

21/02/2019, 10:18

?.???????? ?????? ?????? ??????? ??????????? ???-?? ?????? ?????? ???????

21/09/2018, 13:45

Б.Баярсайхан: Байгууллагууд дэргэдээ цэцэрлэг байгуулахад төр хувьсах зардлыг нь даана

12/08/2019, 19:11

Эзэмшлийн газар дээрээ автомашин худалдаалж буй 15 ИААНБ-ын газар эзэмших эрхийг цуцаллаа

30/08/2019, 12:46

Өсвөрийн шатарчдын улсын аварга багаар Хэнтий аймаг шалгарлаа

6/03/2019, 11:03

ЦАГИЙН САЛХИ СЭВЭЛЗҮҮЛСЭН "ЦАГИЙН ЗӨРҮҮ" ФОРУМ

17/04/2019, 12:19